Girişimler için fikri mülkiyet rehberi: patent, marka, telif ve ticari sır

Bir teknoloji girişiminin değeri büyük ölçüde fikri mülkiyetinde yatar: yazılım, algoritmalar, tasarım, marka ve bilgi birikimi. Bu varlıkların korunması ve şirkete ait olması, hem rekabette hem de yatırım sürecinde belirleyicidir.

Fikri mülkiyet türleri

Patent ve faydalı model

Teknik bir soruna getirilen yeni ve sanayiye uygulanabilir buluşları korur. Patent için buluş basamağı aranır; faydalı model ise daha basit buluşlar için daha kısa süreli bir koruma sağlar. Türkiye'de başvurular TÜRKPATENT'e yapılır.

Marka

Ürün ve hizmetlerinizi ayırt eden isim, logo ve işaretleri korur. Ayrıntılar için marka tescili rehberimize bakın.

Telif hakkı

Yazılım kaynak kodu, tasarımlar, metinler ve görseller gibi eserler, oluşturuldukları anda kanun gereği korunur; tescil zorunlu değildir. Ancak eser sahipliğini kanıtlayabilecek kayıtlar tutmak önemlidir.

Endüstriyel tasarım

Ürünün dış görünüşünü (şekil, desen, renk) korur.

Ticari sır

Tescil edilmeyen ama gizli tutulduğu için değer taşıyan bilgiler: algoritmalar, müşteri listeleri, iş süreçleri. Koruma, gizliliği sağlamak için alınan önlemlere bağlıdır.

Yazılım nasıl korunur?

Yazılım kodu ağırlıklı olarak telif hakkı ve ticari sır ile korunur. Bilgisayar programları kural olarak tek başına patentlenemez; ancak teknik bir etki yaratan yazılım içeren buluşlar belirli koşullarla patent konusu olabilir. Bu değerlendirme için bir patent vekiline danışın.

Patent ne zaman mantıklı?

• Donanım, medikal cihaz, malzeme ve derin teknoloji girişimlerinde
• Buluşun kopyalanması kolay ve rakiplerin girişini engellemek kritikse
• Yatırımcılar veya kurumsal iş ortakları için korunabilirlik önemliyse

Patent başvurusu yapmadan önce buluşu kamuya açıklamayın; açıklama yenilik şartını ortadan kaldırabilir.

Ticari sırları korumak

• Çalışan, danışman ve iş ortaklarıyla gizlilik sözleşmeleri imzalayın.
• Erişimi "gerektiği kadar" ilkesiyle sınırlayın.
• Kritik bilgileri işaretleyin ve kayıt altına alın.

Hakların şirkete devri

En sık rastlanan sorun, fikri hakların kurucuların veya serbest çalışanların şahsında kalmasıdır. Şunları sağlayın:

• Kurucuların şirket kurulmadan önce geliştirdiği her şeyin şirkete devri; bkz. kurucu ortaklık sözleşmesi
• İş sözleşmelerinde fikri mülkiyet ve gizlilik maddeleri
• Serbest çalışan ve ajanslarla yapılan sözleşmelerde hakların şirkete geçtiğinin açıkça yazılması
• Kullandığınız açık kaynak yazılımların lisans koşullarına uyum

Sonuç

Fikri mülkiyet, girişiminizin rekabet avantajını ve değerini korur. Bu konular yatırım öncesi incelemede mutlaka sorulur; bkz. due diligence rehberi. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; özel durumunuz için bir patent ve marka vekili veya avukatla çalışın.